มอเตอร์ไซค์เริ่มอืด เร่งไม่ค่อยขึ้น หรือต้องกดสตาร์ตนานกว่าเดิม หลายคนอาจคิดว่าเกิดจากหัวเทียนเสื่อม ไส้กรองอากาศสกปรก หรือน้ำมันเชื้อเพลิงมีปัญหา แต่หากตรวจสอบส่วนเหล่านี้แล้วรถยังไม่กลับมาวิ่งเหมือนเดิม สาเหตุอาจอยู่ลึกลงไปถึงระบบวาล์วของเครื่องยนต์ โดยเฉพาะอาการวาล์วรั่วที่ทำให้กำลังอัดภายในกระบอกสูบลดลง
ช่วงแรกอาการอาจยังไม่ชัด รถยังพอขี่ได้ และดูเหมือนเป็นเพียงอาการเครื่องอืดทั่วไป แต่หากปล่อยไว้นาน วาล์วและบ่าวาล์วอาจเสียหายมากขึ้น จนเครื่องยนต์สตาร์ตยาก กำลังตก หรือดับระหว่างใช้งาน
วันนี้ 35 ยนตรการจะพาไปทำความเข้าใจว่าวาล์วมอเตอร์ไซค์รั่วคืออะไร มีอาการอย่างไร และควรแก้ไขเมื่อไหร่ก่อนปัญหาเล็กจะกลายเป็นงานซ่อมใหญ่
ภายในเครื่องยนต์สี่จังหวะจะมีวาล์วไอดีและวาล์วไอเสียทำหน้าที่เปิด-ปิดตามจังหวะการทำงาน วาล์วไอดีเปิดรับอากาศและเชื้อเพลิงเข้าสู่ห้องเผาไหม้ ส่วนวาล์วไอเสียเปิดเพื่อระบายไอเสียออกหลังการเผาไหม้
ในจังหวะอัดและจังหวะระเบิด วาล์วทั้งสองฝั่งต้องปิดสนิทเพื่อเก็บแรงดันไว้ภายในกระบอกสูบ แต่เมื่อหน้าวาล์วหรือบ่าวาล์วสึก มีคราบเขม่า หรือวาล์วปิดไม่สุด แรงดันจะรั่วออกทางช่องไอดีหรือไอเสีย ส่งผลให้เครื่องยนต์สร้างกำลังได้ไม่เต็มที่ อาการนี้จึงเรียกกันทั่วไปว่าวาล์วรั่วหรือวาล์วปิดไม่สนิท
วาล์วรั่วแตกต่างจากซีลก้านวาล์วเสื่อม เพราะซีลก้านวาล์วมีหน้าที่ควบคุมน้ำมันเครื่องไม่ให้ไหลเข้าสู่ห้องเผาไหม้ หากซีลเสื่อมมักพบควันและการกินน้ำมันเครื่อง ส่วนวาล์วรั่วจะส่งผลโดยตรงต่อกำลังอัดและประสิทธิภาพของเครื่องยนต์
อาการของวาล์วรั่วอาจคล้ายกับปัญหาส่วนอื่นของเครื่องยนต์ จึงไม่ควรรีบเปลี่ยนอะไหล่โดยยังไม่ได้ตรวจสอบให้แน่ชัด อย่างไรก็ตาม หากรถมีอาการต่อไปนี้หลายข้อพร้อมกัน ควรนำไปให้ช่างตรวจระบบวาล์วและวัดกำลังอัด
อาการเหล่านี้ไม่ได้ยืนยันว่าเป็นวาล์วรั่วเสมอไป เพราะอาจเกิดจากหัวเทียน ระบบจ่ายน้ำมัน ไส้กรองอากาศ หรือกำลังอัดรั่วจากลูกสูบและแหวนลูกสูบได้เช่นกัน จึงควรให้ช่างตรวจหาสาเหตุก่อนตัดสินใจซ่อม
สาเหตุที่พบได้บ่อยคือระยะห่างวาล์วไม่เหมาะสม โดยเฉพาะวาล์วที่ตั้งชิดเกินไป เมื่อเครื่องยนต์ร้อน ชิ้นส่วนโลหะจะขยายตัวและอาจทำให้วาล์วปิดไม่สนิท ส่งผลให้กำลังอัดรั่วและความร้อนสะสมบริเวณหน้าวาล์ว
อีกสาเหตุหนึ่งคือหน้าวาล์วและบ่าวาล์วสึกตามระยะการใช้งาน เมื่อผิวสัมผัสไม่เรียบหรือไม่แนบสนิท แรงดันในห้องเผาไหม้จะเล็ดลอดออกมาได้ นอกจากนี้ ยังอาจเกิดจากคราบเขม่าสะสม วาล์วคด สปริงวาล์วอ่อน ระบบตั้งเวลาวาล์วคลาดเคลื่อน หรือเครื่องยนต์เคยร้อนจัดจนชิ้นส่วนเสียรูป
รถที่ไม่ได้ตรวจตั้งระยะวาล์วตามระยะบำรุงรักษา มีการดัดแปลงเครื่องยนต์ หรือใช้งานหนักต่อเนื่อง อาจมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้น แต่ระยะตรวจเช็กของรถแต่ละรุ่นไม่เท่ากัน จึงควรอ้างอิงจากคู่มือประจำรถเป็นหลัก
การเผาไหม้ที่สมบูรณ์ต้องอาศัยแรงอัดที่เพียงพอ เมื่อวาล์วปิดไม่สนิท ส่วนผสมของอากาศและเชื้อเพลิงจะถูกอัดได้ไม่เต็มที่ แรงระเบิดที่ดันลูกสูบจึงลดลง ผู้ขับขี่จะรู้สึกว่ารถออกตัวช้า เร่งแซงไม่ทันใจ และต้องบิดคันเร่งมากกว่าเดิม
เมื่อเครื่องยนต์สร้างกำลังได้น้อยลง ผู้ขับขี่มักชดเชยด้วยการเร่งมากขึ้น จึงอาจทำให้สิ้นเปลืองน้ำมันและเครื่องยนต์ทำงานหนักกว่าเดิม หากวาล์วไอเสียรั่ว ความร้อนจากการเผาไหม้อาจผ่านบริเวณหน้าวาล์วอย่างต่อเนื่อง จนเกิดความเสียหายรุนแรงขึ้นได้
หากเป็นเพียงระยะวาล์วคลาดเคลื่อนและตรวจพบเร็ว บางกรณีอาจแก้ไขได้ด้วยการตั้งระยะให้ถูกต้อง แต่หากปล่อยให้วาล์วปิดไม่สนิทเป็นเวลานาน หน้าวาล์วและบ่าวาล์วอาจไหม้ สึก หรือเป็นร่อง จนการตั้งวาล์วอย่างเดียวไม่สามารถแก้ปัญหาได้
เมื่อความเสียหายลุกลาม อาจต้องถอดฝาสูบเพื่อตรวจสอบ ทำบ่าวาล์ว เจียรวาล์ว หรือเปลี่ยนชิ้นส่วนที่เสียหาย ค่าใช้จ่ายและระยะเวลาซ่อมจึงเพิ่มขึ้นตามไปด้วย ในกรณีที่กำลังอัดต่ำมาก รถอาจสตาร์ตไม่ติดหรือดับระหว่างขับขี่ ซึ่งสร้างความเสี่ยงหากเกิดขึ้นกลางถนน
ช่างจะตรวจสอบอาการและทดสอบเครื่องยนต์ตามลำดับ เพื่อหาว่าแรงดันรั่วเกิดจากวาล์วหรือชิ้นส่วนอื่น โดยทั่วไปมีขั้นตอนดังนี้
ช่างจะสอบถามอาการรถ ตรวจเสียงเครื่องยนต์ สภาพหัวเทียน และระยะห่างของวาล์ว เพื่อหาความผิดปกติที่อาจเกี่ยวข้อง
หากค่ากำลังอัดต่ำกว่ามาตรฐาน ช่างจะตรวจต่อว่าแรงดันรั่วจากวาล์ว แหวนลูกสูบ หรือปะเก็นฝาสูบ
ช่างจะอัดอากาศเข้าไปในกระบอกสูบขณะลูกสูบอยู่ในตำแหน่งที่เหมาะสม เพื่อฟังว่าอากาศรั่วออกทางใด
หากลมออกทางช่องไอดี อาจเกี่ยวข้องกับวาล์วไอดี หากออกทางท่อไอเสีย อาจเกี่ยวข้องกับวาล์วไอเสีย ส่วนลมที่ออกทางห้องข้อเหวี่ยงอาจชี้ไปที่ลูกสูบหรือแหวนลูกสูบ
การตรวจด้วยเครื่องมือช่วยให้ช่างหาสาเหตุได้แม่นยำและซ่อมตรงจุด จึงไม่ควรรื้อฝาสูบหรือเปลี่ยนวาล์วทันทีเพียงเพราะรถมีอาการอืด
วิธีซ่อมขึ้นอยู่กับสาเหตุและระดับความเสียหาย หากเกิดจากระยะวาล์วไม่ถูกต้องและชิ้นส่วนยังอยู่ในสภาพดี อาจเพียงตั้งวาล์วใหม่ตามค่ามาตรฐาน แต่หากหน้าวาล์วหรือบ่าวาล์วสึกและปิดไม่สนิท อาจต้องถอดฝาสูบเพื่อทำบ่าวาล์วและปรับผิวสัมผัสให้แนบกัน
กรณีวาล์วคด ไหม้ แตก หรือสึกเกินค่าที่กำหนด จำเป็นต้องเปลี่ยนวาล์ว พร้อมตรวจสปริงวาล์ว ซีลก้านวาล์ว ไกด์วาล์ว และชิ้นส่วนที่เกี่ยวข้อง ช่างควรตรวจหาต้นเหตุร่วมด้วย เพื่อป้องกันไม่ให้อาการเดิมกลับมาอีกหลังซ่อม
แม้อะไหล่ภายในเครื่องยนต์จะมีการสึกหรอตามการใช้งาน แต่สามารถลดความเสี่ยงได้ด้วยการดูแลรถตามระยะ เปลี่ยนน้ำมันเครื่องให้เหมาะกับรุ่น ตรวจระบบระบายความร้อน และตั้งระยะวาล์วตามคำแนะนำในคู่มือ
หากรถเริ่มสตาร์ตยาก รอบเดินเบาไม่นิ่ง หรือกำลังตกโดยไม่ทราบสาเหตุ ไม่ควรฝืนขี่ทางไกลหรือเร่งเครื่องหนัก ควรนำรถเข้าตรวจสอบตั้งแต่เนิ่น ๆ เพราะการแก้ไขตอนที่ความเสียหายยังไม่มาก มักง่ายและประหยัดกว่าการปล่อยจนหน้าวาล์วหรือบ่าวาล์วเสียหาย
วาล์วรั่วอาจเริ่มจากอาการรถอืด แต่หากปล่อยไว้อาจทำให้เครื่องยนต์สูญเสียแรงอัดและเสียหายมากขึ้น ควรให้ช่างตรวจระบบวาล์วตั้งแต่เริ่มมีอาการ เพื่อให้รถกลับมาทำงานได้เต็มประสิทธิภาพและปลอดภัยในทุกเส้นทาง ด้วยความห่วงใยจาก 35 ยนตรการ
